KONRAD SMOLEŃSKI / osobliwości i utopie / CENTRUM SPOTKAŃ KULTUR W LUBLINIE / 14.12.2017-14.01.2018

www.spotkaniakultur.com

“Prace zgromadzone na wystawie „Osobliwości i utopie” obrazują rozwój regionalnej kolekcji sztuki współczesnej, tworzonej przez Lubelskie Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych od 2005 roku. Nietypowa, odmienna wobec tradycyjnego i konwencjonalnego ujęcia sztuki postać prezentowanych dzieł skłania do refleksji nad ich miejscem we współczesnych przemianach kulturowych. Niniejsza wystawa, która jest kolejnym problemowym ujęciem kolekcji, podkreśla dwa aspekty dążeń artystycznych: eksperymentalny, często osobliwy charakter poszukiwań formalnych oraz oryginalny, niejednokrotnie utopijny przekaz, odnoszący się przede wszystkim do kontekstów społeczno-kulturowych.

Dlaczego osobliwości?

Ten termin jest zakorzeniony w historii sztuki, jej praktyce i teorii, w końcu — również w kolekcjonowaniu. Zwłaszcza ten ostatni fenomen jest godny przypomnienia, nie tylko dlatego, że niniejsza wystawa obejmuje prace z lubelskiej kolekcji sztuki współczesnej. To właśnie kolekcjonerzy położyli nacisk na niezwykły, unikatowy charakter dzieła sztuki, rozumianego jako kuriozum, tworząc już od XVI wieku „gabinety osobliwości”, które były zapowiedzią przyszłych kolekcji muzealnych. Mimo że obejmowały one przede wszystkim artefakty przyrodnicze, geologiczne, archeologiczne i etnograficzne, to w tego typu zbiorach znajdowały się również wyjątkowe obrazy malarskie czy rzeźby oraz oryginalne wytwory rzemiosła artystycznego. Kolekcja zawsze była nieprzypadkowym zbiorem obiektów. Kwestie wyboru dzieł, ich układu i opisu, wszelkie inwentarze, komentarze, katalogi, w końcu przewodniki i wystawy, to tylko niektóre z aktywności związanych z kolekcjonowaniem dzieł sztuki. Jednym z celów takich działań było i jest dążenie do odsłonięcia specyfiki artefaktów oraz tkwiących w nich śladów niezwykłych idei, wizji, utopii…

Ale pojęcie „osobliwości” ma szersze znaczenie niż to przywołane powyżej. Współcześnie używa się go również metaforycznie. Pozostaje ono aktualne zwłaszcza wobec dzisiejszego postępu technologicznego. Obecnie „osobliwość technologiczna” jest określeniem „hipotetycznego momentu przyszłego rozwoju cywilizacji, w którym postęp technologiczny stanie się tak szybki, że wszelkie ludzkie przewidywania będą nieaktualne”. Tym momentem przełomu ma być stworzenie sztucznej inteligencji, która będzie w stanie wytworzyć kolejną jej postać, inicjując skokowy wzrost w technologii, daleko przekraczający dotychczasowe osiągnięcia. Choć ta idea brzmi futurologicznie, to jednak nie brakuje głosów entuzjazmu wobec potencjalnej rewolucyjnej zmiany cywilizacyjnej, którą ona w sobie niesie.

Inny przykład użycia terminu „osobliwość” odnaleźć można na gruncie astronomii. Określa on miejsce w tzw. czarnych dziurach, gdzie „przyspieszenie grawitacyjne lub gęstość materii są nieskończone”. Przy czym nie istnieje na razie instrumentarium umożliwiające naukowy opis zjawisk zachodzących w osobliwości. Nie wchodząc w zawiłości tych teorii, widać jasno, że w obu przypadkach osobliwość jest zaskakującym fenomenem, dotykającym sfery niewiadomej, niepoznanej, co więcej, jest zagadnieniem związanym z potrzebą zgłębienia tajemnicy i przekroczenia dotychczasowych granic poznania. ”