Radek Szlaga – All the Brutes

25.09—14.11.2015

„Many artists obsessed with Heart of Darkness” – głosi jeden z tekstowych obrazów Radka Szlagi (ur. 1979 w Warszawie). Rzeczywiście, wielu artystów czerpało inspirację z powieści i Szlaga jest jednym z nich. W kontynuowanym od kilku miesięcy malarskim cyklu All the Brutes Szlaga sięga do napisanej w 1902 roku powieści, świadom, że Conrad, tak jak on, urodził się w Polsce i opanował drugi język. W przypadku Conrada był to angielski; dla Szlagi jest to malarstwo.

Powieść Conrada stała się w studiach postkolonialnych podręcznikowym przykładem karykaturalnego opisu Afryki. Wpłynęła również w znaczący sposób na europejskie postrzeganie „Czarnego Lądu”, a zwłaszcza Kongo. Jest dobrym przykładem tego, jak zasadniczo literacka fikcja może zmienić – czy wręcz ukonstytuować – kolektywne odczucie rzeczywistości. Mając to na uwadze, Szlaga przeprowadza wizualną analizę głębokiego zakorzenienia powieści w naszej kolektywnej wyobraźni, czy to w literaturze, kinie, malarstwie czy w życiu codziennym (jak w słynnym cytacie „Horror! Horror!”).

Najbardziej znaną adaptacją dzieła Conrada jest oczywiście filmowy majstersztyk Francisa Forda Coppoli Czas apokalipsy (1979), poszukujący jądra ciemności w wietnamskiej dżungli. Film przenosi akcję z Kongo do Wietnamu, a główny bohater, Kurtz, zmienia się z wykolejonego handlarza kością słoniową w wybitnego oficera, który stał się przywódcą czegoś w rodzaju sekty i wojennym poetą.

W jednym z obrazów, dyptyku, Szlaga próbuje uchwycić enigmatyczną postać, która mogłaby być Kurtzem, przedstawiając białego kolonialistę, usadowionego niczym na tronie i flankowanego przez dwóch Afrykańczyków dzierżących ogromne słoniowe kły. Jego wizerunek powtarza się trzykrotnie w podobnych kompozycjach, jakby artysta chciał pokazać niemożliwość pełnego uchwycenia tej skomplikowanej postaci. Obok widzimy Dennisa Hoppera, Martina Sheena i innych bohaterów Czasu apokalipsy w obrazie zainspirowanym sceną z filmu. Pierwszy obraz również mógłby być sceną filmową; w rzeczywistości powstał na podstawie fotografii archetypowego brytyjskiego kolonialisty, który – sugeruje Szlaga – mógł być pierwowzorem Conradowskiego Kurtza. Podejście to ilustruje wielość źródeł, z jakich artysta korzysta w pracy nad cyklem; mamy tu XIX-wieczne fotografie, fotosy z filmu, zewnętrzne odniesienia takie jak policyjne zdjęcia Afroamerykanów z Detroit (gdzie wyemigrowali rodzice Szlagi, stając się częścią tamtejszej polskiej społeczności) czy film dokumentalny o kręceniu Czasu apokalipsy, skąd pochodzi wizerunek Coppoli przystawiającego sobie rewolwer do głowy. Szlaga zamienia go w malarski portret, który prezentuje obok portretów postaci historycznych takich jak król Leopold II czy sam Conrad, a także postaci fikcyjnych: Kurtza czy aktora Roberta Duvalla w roli podpułkownika Billa Kilgore’a. Przeplatają się tu różne poziomy wizualnej reprezentacji, a granica między rzeczywistością i fikcją zaciera się. […]

Szlaga bierze dzieło Conrada za punkt wyjścia do podróży przez „jądro ciemności”, czy to w Afryce czy głęboko w nas samych, czy to w kolonialnej przeszłości czy w zglobalizowanej teraźniejszości, gdzie rozmaite stereotypy utrzymują się po dziś dzień. Kongo zawsze było krajem, na który biali rzutowali swoje fantazje i lęki. […] Pracując z fikcją, Szlaga dotyka tego, co realne. Zanurzając się w przeszłość, odsłania teraźniejszość.

Poprzez swoją twórczość Szlaga przywołuje echa kolonializmu, jak w wizerunku czarnoskórego mężczyzny w muzeum, który – pomijając rozmaite wyjątki – będzie raczej strażnikiem niż dyrektorem. Podczas gdy w przeszłości Afrykanie walczyli w obcych mundurach pod flagą państw kolonialnych – i często byli wykorzystywani jako mięso armatnie – dzisiaj – ci, którym się poszczęściło – noszą koszulki drużyn sportowych, broniąc narodowej dumy innych krajów. Nie da się wejść dwa razy do tej samej rzeki, mówił Heraklit. Ale czy odnosi się to również do rzeki Kongo?

tekst: Sam Steverlynck

Wystawa w ramach Warsaw Gallery Weekend 2015

Indywidualnej wystawie Radka Szlagi towarzyszy publikacja All the Brutes prezentująca wybór prac oraz rodzaj dziennika artystycznego związanego z pracą nad cyklem Jądro ciemności. „Szlaga przemierza drogę od jądra ciemności do ciemnego serca Europy” jak w swoim tekście dotyczącym ostatnich prac artysty pisze Sam Steverlynck.
W książce znajdują się wywiad Harlana Levey’a z artystą oraz tekst Sama Steverlyncka.

Format: 14,7 x 20,7 cm, 116 str., okładka miękka
Wydawca: Fontarte Editions, 2015

Publikacja powstała dzięki stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego „Młoda Polska”

Partnerzy wystawy:
Fontarte Editions
Budner Development
Warsaw Gallery Weekend