MARCIN DUDEK, RADEK SZLAGA / PIŁKA NOŻNA W POLSKIEJ SZTUCE PO 1989 ROKU. OD ZBIGNIEWA LIBERY DO MARCINA DUDKA / CULTURE.PL / PRZEMYSŁAW STROŻEK

www.culture.pl

“Piłka nożna w sztuce obecna była w niepodległej Polsce od uruchomienia krajowych rozgrywek piłkarskich w 1921 roku. Z czasem stała się polem rozgrywek krytycznych poświęconych rzeczywistości konsumpcyjnej, stereotypom, kultowi gwiazd, konstruktom męskości, polityce, religii, nacjonalizmowi czy estetyzacji przemocy.

W latach 20. i 30. tematyka futbolu pojawiała się najczęściej w twórczości artystów awangardowych, m. in. u Leona Chwistka i Karola Hillera, a także u artystów przygotowujących prace na Konkursy Olimpijskie – Wlastimila Hofmana, Pawła Dadleza czy Marii Ewy Łunkiewicz Rogoyskiej. W roku 1936 podczas XI Igrzysk w Berlinie Józef Klukowski otrzymał srebrny medal za płaskorzeźbę “Piłka Nożna”, a w ostatnim takim Konkursie na XIV Igrzyskach w Londynie (1948) prace o tematyce piłkarskiej pokazywali m. in. Henryk Tomaszewski i Jacek Żuławski. W następnych latach motywy futbolowe znów pojawiały się na konkursach sportowych. Na III Międzynarodowym Biennale “Sport w sztukach pięknych” w Barcelonie (1971) nagrody zdobywali: Maria Anto za obraz “Ulubiona drużyna” i Aleksander Turek za litografię “Tragedia bramkarza”, a Maciej Milewski na IV Biennale „Sport w sztuce” w Madrycie za litografię “Gra o Medal” (1977).

Do połowy lat 70. motywy piłkarskie pojawiały się w twórczości polskich artystów najczęściej po to, by rywalizowały o nagrody na ogólnopolskich i międzynarodowych konkursach, mających na celu selekcję najlepszych prac o tematyce sportowej. Polscy artyści ujmowali w tych ramach zagadnienia związane z elementami czysto piłkarskimi: prezentacją drużyn (Hofman, Anto) i przebiegiem meczów, koncentrując się na prezentacji tego, co działo się na boisku (Dadlez, Łunkiewicz Rogoyska, Hiller, Żuławski). Ale uogólniali też zagadnienia ruchu, dynamiki i wizualizacji doskonałego ciała sportowca. W mniejszym stopniu zwracano wówczas uwagę na zjawiska pozasportowe – w tym sytuacje kibicowskie czy medialny kult piłkarskich gwiazd, a środkiem wyrazu były tradycyjne sztuki plastyczne. I podczas gdy do połowy lat 70. w polskiej sztuce przeważały aspekty estetyzacji futbolu, przełom nastąpił za sprawą działań Zdzisława Sosnowskiego (“Goalkeeper”, 1975–1977). Jako jeden z pierwszych ulokował fenomen piłki nożnej w kontekście pozaboiskowym, nowych mediów, relacji między publicznym a prywatnym, problemach kultu gwiazd oraz konstruktów tożsamościowych.

Podczas gdy inni skupiali się na roli piłkarzy, Marcin Dudek, który sam należał do ugrupowań chuligańskich Cracovii Kraków, wykorzystuje w swoich pracach zachowania kibiców. W ten sposób ukazuje nieprzewidywalność, pozbawionego kontroli tłumu. Z kolei Radek Szlaga skupił się na estetyzacji marginesu społecznego. Należał do grupy Penerstwo i stworzył szereg plac pod kryptonimem “Freedom Club”. Termin ten odnosił się do organizacji, którą prowadził Ted Kaczyński – amerykański terrorysta o polskich korzeniach, zwolennik anarchoprymitywizmu.”

LETO is closed till November 13 due to technical reasons